Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία μας με το Νόστιμον Ήμαρ) – «Πολίτης» ή «Επωφελούμενος»;

Ν-Η

«Πολίτης» ή «Επωφελούμενος»;

politis

Από την Έφη Κουκούτση*

Ο «επωφελούμενος», ή «εξυπηρετούμενος», ή «ωφελούμενος» τείνει να επικρατεί ως προσδιοριστικός όρος των ατόμων που προσέρχονται στις εκάστοτε κοινωνικές υπηρεσίες, διατυπώνοντας ένα οποιοδήποτε αίτημα κοινωνικής αρωγής και όχι μόνο. Συναντάται σε ένα εκτεταμένο φάσμα πολιτικών και κοινωνικών προγραμμάτων. Ο ρόλος του εντοπίζεται μέσα σε ένα πλήθος σχέσεων που εκτείνονται από τη θεραπεία μέχρι τη φιλανθρωπία, από τη δια βίου μάθηση μέχρι την κοινωφελή εργασία, από τα ευρωπαϊκά προγράμματα μέχρι τα αναδιανεμητικά επιδόματα του κράτους. Η λέξη «επωφελούμενος» ακούγεται και αρθρώνεται τόσες πολλές φορές και σε τόσο διαφορετικούς χώρους, που πλέον μοιάζει με διακριτή ανθρωπολογική φιγούρα, στο ενδιάμεσο του «εργαζόμενου», «πολίτη», «κοινωνικού μέλους». Δεν είναι τίποτα από όλα αυτά, είναι η διαρκής φιλοδοξία να υπάρξει ως κάποια εκδοχή τους.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τα κέντρα απεξάρτησης. Στις θεραπευτικές κοινότητες κυρίως, ο «επωφελούμενος» ονομάζεται  και «μέλος», παραπέμποντας σε μία ισότιμη συμμετοχή στη θεραπευτική διαδικασία. Ωστόσο, ήρθε δυναμικά να αντικαταστήσει όρους όπως «ασθενής», ή «πελάτης», ως πιο ουδετεροποιημένη σημασιοδότηση που αντιπαρέρχεται αρνητικά σημαινόμενα «αδυναμίας» ή «συναλλαγής» των δύο προηγούμενων. [1]

Είναι όμως έτσι; Κατά την κρίση μας ο «επωφελούμενος» κάθε άλλο παρά  όρο ουδέτερο και απλό συνιστά. Αποτελεί μία σύνθετη εννοιολογική κατηγορία, ένα συσσωρευμένο νόημα, που επενδύεται τόσο από τα πολλαπλά βιωματικά πλαίσια στα οποία παρίσταται ως τέτοιος, όσο και από το μονοσήμαντα θετικό πρόσημο που αποδίδει στο συσχετισμό του με τους εκάστοτε θεσμικούς διαχειριστές ενός αιτήματος. Αν ο «ασθενής» ή ο «πελάτης» υπαγόρευαν μια προβληματοποιημένη θεραπευτική σχέση, με διαφορετικές εντάσεις εξουσίας ο καθένας, ο «επωφελούμενος» την καθιστά εκ προοιμίου θετική. Ο άνθρωπος που λαμβάνει κοινωνικές υπηρεσίες θεωρείται κατ ‘ανάγκη και γενική ομολογία ότι «ωφελείται» ή «εξυπηρετείται». Κάθε αντίθεση, ανισότητα ή αδικία σε αυτή την αλληλεπίδραση μεταξύ ατόμου και φορέα αποσιωπάται πριν καν εκδηλωθεί. Ο ρόλος του «ωφελούμενου» στο προσκήνιο της κοινωνικής πολιτικής αντανακλά ενδεχομένως αυτή τη στερεοτυποποιημένη θετική απήχηση της κοινωνίας πολιτών, που πλέον προΐσταται ως βασικός της πάροχος. [2]

Ίσως ακόμα και να  επιτελεί μία ιστορική «λειτουργικότητα» στις παρυφές αυτής της νέας ανθρωπολογικής ταυτότητας του ωφελιμισμού, που διαμορφώνεται μέσα στη νεοφιλελεύθερη μεθοδολογία αναγωγής της αγοράς σε γενικευμένη τέχνη διακυβέρνησης. Για το Φουκώ η ταυτότητα του homo economicus, αποτελεί αδιαχώριστο μέρος αυτής της πολυδιαφημιζόμενης «κοινωνίας πολιτών», που αναδύεται ως διακριτός «λειτουργικός παίκτης» στο ενδιάμεσο των σχέσεων εξουσίας μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων, αναλαμβάνοντας ένα σημαντικό μέρος της κυβερνητικής δραστηριότητας.   Απορροφώντας ευέλικτα και  τους κραδασμούς της. [3]

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ

*

Όλα τα άρθρα του αφιερώματος ΕΔΩ

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s